گور دخمه فخریگا: یادمانی از شکوه مادها در قلب صخره‌های مهاباد

گور دخمه فخریگا، که در زبان کردی به نام «فقره‌قا» شناخته می‌شود، یکی از برجسته‌ترین آثار باستانی دوره مادها در ایران است. این مقبره صخره‌ای که در نزدیکی شهر مهاباد در استان آذربایجان غربی قرار دارد، نه تنها نمونه‌ای بی‌نظیر از معماری صخره‌ای دوران باستان است، بلکه شاهدی بر فرهنگ، آیین‌ها و هنر مردمان ماد در هزاره اول پیش از میلاد به شمار می‌رود. فخریگا به دلیل موقعیت استراتژیک، طراحی معماری منحصربه‌فرد و ارتباط احتمالی با شخصیت‌های تاریخی برجسته مانند فرورتیش، پدر دیاکو (اولین پادشاه ماد)، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مقاله با هدف ارائه اطلاعات جامع درباره تاریخچه، معماری، ویژگی‌های فرهنگی و وضعیت کنونی گور دخمه فخریگا، به بررسی این اثر باستانی می‌پردازد.

قلعه ضحاک

قلعه ضحاک با بیش از 3000 سال قدمت بر فراز کوه منفرد، از مکان‌های مهم اقوام اشکانی (پارت) و ساسانی بوده است. نام محلی این قلعه نارین قالا است. این مجموعه باستانی در محوطه کوهستانی سرمه‌لو و در احاطه دو رودخانه قرانقو و شورچایی واقع شده است.

معماری و ویژگیهای قلعه ضحاک

مجموعه باستانی قلعه ضحاک در حدود 10 کیلومتر طول و 2–1کیلومتر عرض دارد. تنها بنای خارج از خاک که تقریباً سالم باقی‌مانده‌است عبارت است از یک چهار طاقی، که در اثر مرور زمان پوشش طاق و یکی از پایه‌های آن تخریب شده که مورد مرمت قرار گرفته‌است. همچنین یک تالار وسیع ۱۱× ۱۱متر با راهروهای جانبی و مقادیر زیادی گچ‌بری در طرح و نقش‌های متنوع کشف شده است. این نقوش، شامل نقوش برجسته انسانی وحیوانی، نقوش هندسی وگل وگیاه است.

مصالح به کار رفته در این چهار طاقی آجر وگچ می‌باشد. در این قلعه مخازن سنگ، آب انبار، آسیاب، سالن شورا، حمام و ده‌ها آثار دیگر وجود دارد.

کاربری قلعه ضحاک در گذشته

این دژ تاریخی، احتمالاً بازمانده‌ای از دوران اشکانیان، یا معبدی زردشتی یا محلی برای پادگان نظامی محلی بوده‌است.

نگاره های قلعه ضحاک

مهمترین این نگاره‌ها، شاهینی است که پنجه بر پشت گاو زده و بسیار شبیه به میترا در آیین مهر است. این نگاره در یک فضای 121متر مربعی به دست آمده‌است و در کنار آن نگاره‌های دیگری همچون یک سرباز پارتی، سر چند شیر در حال غرش، تصویر یک ایزدبانو، تصویر یک مرد در درون گل نیلوفر یا پرتوهای خورشید، به دست آمده‌است.

نام های مختلف قلعه ضحاک

در تاریخ نام‌های متعددی از جمله؛ ضحاک،  اژدهاک، قیز قلعه سی، داش قلعه سی، باروآس، رویی دژ و قلعه گویی ذکر شده است.

دسترسی محلی قلعه ضحاک

قلعه ضحاک در 20 کیلومتری جنوب شرقی هشترود، شرق ایستگاه راه آهن خراسانک ( هشترود )٬ 5کیلومتری روستای عربلو قرار دارد.

منبع : تفرجنامه

تنگه واشی: بهشت خنک طبیعت‌گردی نزدیک تهران

سلام رفقا! اگه دنبال یه جای باحال و نزدیک تهران می‌گردید که هم طبیعتش شما رو عاشق کنه، هم بتونید یه روز پر از ماجراجویی و خنکی داشته باشید، بذارید یه پیشنهاد خفن بدم: تنگه واشی! یه تنگه خوشگل تو دل طبیعت فیروزکوه که با رودخونه زلالش، دیواره‌های بلند سنگی و آبشار باحالش حسابی معروفه. تو این مقاله قراره حسابی درباره تنگه واشی، تاریخچه‌ش، مسیر دسترسی، جاذبه‌های اطراف و نکات لازم برای یه سفر درست و حسابی بگم. پس کفش طبیعت‌گردی‌تون رو بپوشید که قراره یه روز پر از حال خوب تو این بهشت خنک داشته باشیم!

تالاب شادگان

سه تالاب شادگان، خورموسی و خور الامیه، (در همایش تالاب‌های جهان که در رامسر برگزار شد) با عنوان تالاب شادگان شناخته می شود. سه شهر بزرگ شادگان، آبادان و ماهشهر در حاشیه این تالاب قرار گرفته و تعدادی روستا نیز در مجاورت آن قرار دارند و دو روستا نیز در داخل این تالاب قرار گرفته اند. این تالاب بیش از ۴۰۰ هزار هکتار پهنا دارد که ۲۹۶ هزار هکتار آن جزو مناطق حفاظت شده می باشد.

تالاب شادگان باقیمانده از تالاب بسیار بزرگی است که زمانی تا هورالعظیم در مرز عراق ادامه داشته است و احتمال می رود بخش دور افتاده و جدا شده ای از مجموعه تالاب های گسترده و به هم پیوسته بین النهرین باشد.

دامداری (گاومیش)، ماهیگیری، شکار پرنده، نی بری  و برداشت علوفه منافعی هستند که از این تالاب نصیب مردم می شود.

تامین کننده های آب تالاب شادگان

رودخانه جراحی بزرگترین تامین کننده آب تالاب است و بعد از آن نهر بحره که از رودخانه کارون منشعب می شود، تالاب شادگان را تغذیه می کنند. طغیان کارون و مد های خلیج فارس و بارش های منطقه هم در تامین آب شادگان نقش دارند.

تهدیدات تالاب شادگان

از مهمترین تهدیدات این تالاب می توان به جریانات ورودی زهکش ها، آلودگی آب، کاهش جریانهای سیلابی، تغییرات اقلیمی، خشکسالی طولانی مدت، معرفی گونه های غیربومی، نشت مواد نفتی از لوله­ ها و اختلال و ایجاد مزاحمت برای حیات وحش اشاره نمود.

پوشش گیاهی تالاب شادگان

تالاب شادگان همزمان با فصل پرآبی از لحاظ تنوع پوشش گیاهی و تراکم آن بسیار غنی و به لحاظ وجود سه اکوسیستم آب شیرین، آب شور و آب لب شور پوشش متفاوت از هم دارد به طور کلی پوشش گیاهی شاخص تالاب عبارتند از : (جگن)، لویی و نی.

به طور کلی حدود 110 گونه گیاهی در تالاب شناسایی شده که از این تعداد گونه های دارویی تالاب شامل 21 گونه می باشند و مهمترین آنها عبارتند از : بومادران همیشه بهار ایرانی، سازو و بارهنگ.

گونه های زیستی تالاب شادگان

به طور کلی 154 گونه پرنده در تالاب شناسایی شده که شاخص آنها عبارتند از : اردک مرمری، اکراس آفریقایی، پلیکان خاکستری و فلامینگو.

پستانداران تالاب شامل 40 گونه می باشند که مهمترین آنها دولفین بینی بطری است. مهمترین پستانداران تالاب عبارتند از : گراز، گربه جنگلی، شنگ، گرگ و دلفین.

دسترسی تالاب شادگان

تالاب شادگان در جنوب شهر شادگان در استان خوزستان واقع شده‌است.

منبع: تفرج نامه

باغ دولت آباد

باغ‌ها در فرهنگ ایرانی همواره نمادی از زیبایی، آرامش و هماهنگی انسان با طبیعت بوده‌اند. این باغ‌ها، که به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر معماری ایرانی شناخته می‌شوند، نه تنها فضایی برای استراحت و تفریح بوده‌اند، بلکه به عنوان مکان‌هایی برای تفکر، مدیتیشن و حتی اداره امور حکومتی نیز عمل می‌کردند. یکی از این شاهکارهای معماری، "باغ دولت‌آباد" در شهر یزد است که به دلیل طراحی دقیق و زیبایی‌های معماری خود، یکی از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی مهم این منطقه به شمار می‌آید. در این مقاله، به بررسی تاریخچه، ویژگی‌های معماری، اهمیت فرهنگی و گردشگری، و چالش‌های حفاظتی باغ دولت‌آباد می‌پردازیم.